Tiếng Trung Tiếng Nhật Tiếng Hàn Tiếng Pháp Tiếng Đức Tiếng Nga Tiếng Anh Tiếng Việt

Bản dịch tồi bài thơ của Exenin

LTS Bức thư này đã được tác giả Nguyễn Văn Thảo gửi trực tiếp cho Ban Biên tập Phụ san Thơ - báo Văn nghệ, Hội Nhà văn Việt Nam, đồng thời cũng gửi cho chúng tôi. Xét thấy đây là một vấn đề đáng được quan tâm trong khuôn khổ chuyên đề "Dịch thuật Việt Nam thời @", và được sự đồng ý của tác giả, chúng tôi đăng lại toàn văn bức thư.

X. Exenin (1895-1925)

Kính gửi Ban Biên tập Phụ san Thơ - báo Văn nghệ, Hội Nhà văn Việt Nam.

Tình cờ tôi đọc bản dịch bài thơ X. Exenin “Gửi con chó của Katsalôv” của Đoàn Tuấn đăng trên quý báo. Và tôi thực thất vọng.

Đó vốn là một bài thơ trữ tình rất Exenin, đậm phong cách Nga. Tôi vốn rất thích cái tâm trạng buồn buồn, man mác, cái cao thượng của tâm hồn thi sĩ vọng lên từ từng con chữ, cái tự ti tuyệt vời của tấm lòng yêu (hoặc tình thương), sự thổ lộ tâm can kín đáo, mà kẻ được nhà thơ tin cậy là chú chó Djim (mà rõ ràng chú cẩu sẽ không đi mách lẻo với kẻ khác bao giờ!).

“Nàng” của Exenin không xuất hiện, song ta hình dung ra một “kiều nữ” cao sang trong giới thượng lưu, thường xuất hiện tại các salông quyền quý và đang mang một mối sầu; nàng đã làm thi nhân hoặc thầm yêu, hoặc gieo vào lòng thi nhân một nỗi cảm thông sâu sắc, nhưng bản chất thi nhân vốn rụt rè, không dám thổ lộ tình cảm đó với nàng và chỉ còn cách tâm sự với... chó. Chỉ thế thôi đã là quá đủ, tôi không đi sâu làm gì, vì những người biết tiếng Nga đều cảm thụ được hồn thơ của tác giả.

Tôi chưa được hân hạnh quen biết ông Đoàn Tuấn nên có thể đánh giá một cách khách quan rằng ông ấy không hiểu gì sất! Tiếng Nga chưa sõi và, do đó, không thể hiểu được tâm hồn Nga, rất Nga của nhà thơ trữ tình hàng đầu này, mà lại dám đi dịch thơ!

Ông Tuấn đã biến một bài thơ cao nhã thành một nồi cháo hổ lốn, phá đi hoàn toàn tứ thơ rất chặt của Exenin. Chỉ ngay tiêu đề Gửi con chó... đã thô thiển quá rồi, lại thêm, mình muốn cậy nhờ người ta mà cứ mày tao như ông Tuấn xưng hô với chú cún thì hẳn Djim cũng khó có cảm tình với ông... Điều buồn cười đến không thể hiểu, là làm sao một người biết dù một chút tiếng Nga lại có thể dịch хоть самое простоеt ra là điều đơn giản nhất) thành “đi săn... vui vẻ” được? (Có thể ông Tuấn tưởng хоть (ít ra là) thành охота (cuộc đi săn), nhưng cấu trúc ngữ pháp, ngữ nghĩa, ngữ cảnh của chỉ riêng câu đó thôi cũng không cho phép ai nhầm lẫn như vậy được!).

Hay đoạn trạng động từ quá khứ никого ни капли не спросив (nghĩa là (mày) chẳng hỏi ai lấy một tẹo nào; nguyên văn: một giọt nào) lại dịch thành “chẳng ai hỏi mày câu nào”... Và cực ngô nghê là khi ông Tuấn dịch Ты по-собачьи дьявольски красив là “Theo kiểu chó mày đẹp như ác quỷ”!!! vân vân và vân vân... Chẳng cần dài dòng, tôi chỉ xin cung cấp tại đây nguyên bản bài thơ bằng tiếng Nga của X. Exenin, bản “dịch thơ” của ông Tuấn và bản dịch nghĩa của tôi để quí vị đối chiếu là đủ.

Theo tôi, ông Tuấn đã xúc phạm đến tất cả độc giả, xem như không ai biết tiếng Nga cả, chỉ một mình ông “tìm ra châu Mỹ” nên buộc lòng phải dịch thơ tiếng Nga để được cấp bản quyền “nhà khai sáng”.

Đã hơn 30 năm nay tôi biết bài thơ này, nhưng chỉ dám thích mà chưa bao giờ dám nghĩ đến việc dịch ra tiếng Việt, vì tôi biết tôi không là nhà thơ, tôi biết tôi dịch sẽ xúc phạm ngay chàng thi sĩ đa tình Exenin vì sẽ làm thô tục hoá tình cảm của thi nhân. Nhưng cực chẳng đã, đành “văn xuôi hoá” bài Gửi chú cún nhà Katralov để Ban Biên tập thấy sự ngây ngô của ông Đoàn Tuấn đến cỡ nào, và cần có sự “làm việc” với biên tập viên bản báo trong việc biên tập, cho đăng một bản dịch “xuất sắc” nhường ấy.

Rất mong Ban Biên tập đừng coi tôi là kẻ lắm lời, mà tôi thật tình mong làm sao trên quý báo đừng có những “tối tác” rất không văn nghệ như vậy.

Hà Nội ngày 05/01/2006

  • Nguyễn Văn Thảo (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội)

Gửi con chó của Katsalôv Đoàn Tuấn dịch

Dim ơi, ai đưa cho tao hạnh phúc ở chân mày
Chân xinh quá, chưa bao giờ tao thấy
Nào dưới trăng tao với mày cùng sủa
Trời đêm nay sao thanh vắng yên bình
Nào, đưa tao hạnh phúc cái chân xinh.

Bồ câu nhỏ, Dim ơi, đừng liếm nữa
Đi săn cùng tao đi, vui vẻ thôi mà
Mày không biết thế nào là cuộc sống
Mày biết đâu giá trị đời ta.

Ông chủ mày hiền lành và danh tiếng
Nên suốt ngày rất nhiều khách đến thăm
Ai cũng cố mỉm cười trìu mến
Cố vuốt bộ lông mày mượt như nhung.

Theo kiểu chó mày đẹp như ác quỷ
Vẻ dễ thương đến mát rượi tâm hồn
Sao chẳng ai hỏi mày câu nào thế
Như gã bạn say mày trèo đến đòi hôn

Dim thân yêu giữa những khách của mày
Đủ hạng người và cả người chưa đến
Có người thiếu phụ nào dáng buồn lặng lẽ
Bỗng hôm nào tình cờ ghé lại không?

Người ấy đưa đến tao cho mày bắt
Mày hãy thay tao hôn thật dịu dàng
Không có tao người ấy sẽ buồn
Mày hãy thay tao giữ gìn chăm chút
Và Dim nhé, đừng có gì đáng tiếc...

Собаке Качалова (Есенин)

Дай, Джим, на счастье лапу мне,
Такую лапу не видал я сроду.
Давай с тобой полаем при луне
На тихую, бесшумную погоду.
Дай, Джим, на счастье лапу мне.

Пожалуйста, голубчик, не лижись.
Пойми со мной хоть самое простое.
Ведь ты не знаешь, что такое жизнь,
Не знаешь ты, что жить на свете стоит.

Хозяин твой и мил и знаменит,
И у него гостей бывает в доме много,
И каждый, улыбаясь, норовит
Тебя по шерсти бархатной потрогать.

Ты по-собачьи дьявольски красив,
С такою милою доверчивой приятцей.
И, никого ни капли не спросив,
Как пьяный друг, ты лезешь целоваться

Мой милый Джим, среди твоих гостей
Так много всяких и невсяких было.
Но та, что всех безмолвней и грустней,
Сюда случайно вдруг не заходила?

Она придет, даю тебе поруку.
И без меня, в ее уставясь взгляд,
Ты за меня лизни ей нежно руку
За все, в чем был и не был виноват.

Dịch nghĩa

Gửi chú cún nhà Katralov

Nào Djim, hãy đưa chân cho ta cầu may,
Chân như thế ta chưa thấy trong đời.
Nào với mày ta cùng sủa dưới trăng
Sủa tiết trời thanh bình, yên ả.
Nào Djim, hãy đưa chân cho ta cầu may,

Nào, anh bạn nhỏ, đừng liếm.
Hãy hiểu cùng ta dẫu chỉ điều đơn giản nhất.
Bởi bạn không biết thế nào là cuộc sống,
Bạn không biết rằng đáng sống ở trên đời.

Ông chủ của bạn vừa dễ mến vừa nổi danh,
Và trong nhà ông thường nhiều khách khứa,
Và ai cũng vừa mỉm cười, vừa cố tìm cách
Chạm vào bộ lông mượt của bạn.

Bạn đẹp kinh khủng theo kiểu của loài chó,
Với vẻ đáng yêu đầy tin cậy dịu dàng.
Và, chẳng cần hỏi ai một mảy may,
Như người bạn say, bạn sấn vào hôn hít.

Djim mến thương ơi, trong số khách của bạn,
Có đủ hạng người thế này thế nọ
Nhưng một nàng, ít nói và buồn hơn tất cả
Có tình cờ ghé vào đây không?

Nàng sẽ đến, ta đánh cuộc với bạn
Và không có ta, bạn hãy đắm đuối nhìn nàng,
Bạn hãy thay ta dịu dàng liếm tay nàng
Vì tất cả những gì ta có lỗi và không có lỗi.

 
www.dichthuattdn.com