“Mua quyền chuyển nhượng sách từ nước ngoài đã khó, tìm ra người biên dịch giỏi càng khó hơn” - đó là lời cảm thán của ông Phạm Sỹ Sáu, Trưởng ban khai thác đề tài NXB Trẻ tại cuộc họp báo ngày 1/11.
“Biên dịch yếu là một trong những nguyên nhân làm các đầu sách mua tác quyền từ nước ngoài chậm phát hành” - ông Phạm Sỹ Sáu, Trưởng ban khai thác đề tài NXB Trẻ phát biểu trong buổi họp báo công bố 4 năm thực hiện Công ước Berne.
Trong bốn năm thực hiện công ước Berne tại Việt Nam, NXB Trẻ đã mua tác quyền xuất bản bản tiếng Việt được 489 tựa sách các loại nhưng chỉ cung cấp cho thị trường sách được khoảng gần 400 đầu sách. Số còn lại chưa ra mắt bạn đọc vì không tìm được người dịch.
Đây là vấn đề khó khăn chung của các NXB. Trong thời buổi người nói tiếng Anh như… gió thì nhiều nhưng tìm được những người thông hiểu tiếng Anh theo ngôn ngữ thế giới hiện nay lại không phải dễ dàng gì. Có người từng sinh sống ở Mỹ, thông thạo tiếng Anh nhưng không thể dịch tốt vì ngôn ngữ cũng thay đổi theo từng thời kỳ, không thể áp dụng những từ ngữ của 5, 10 năm trước vào bản dịch hiện tại.
Tìm được một người dịch giỏi đã khó, nhuận bút dịch lại rất “bèo”, chỉ khoảng vài trăm USD cho một bản dịch. Cái giá này chỉ bằng số tiền mà những người biên dịch lành nghề có thể tìm trong một buổi dịch thuật bên ngoài, trong khi để dịch ra một quyển sách có chất lượng, thời gian tính bằng vài tháng. Nếu không có lòng say mê thì rất khó thu hút đội ngũ biên dịch giỏi.
Các NXB thường không thể trả giá cao hơn với giá được nhà nước quy định vì nhiều lý do. Tuy nhiên, cũng có NXB “xé rào”, trả vượt khung để có tác phẩm hay với bản dịch tốt nhất.
Như khi ký kết hợp đồng với dịch giả Lý Lan cho các bản dịch Harry Potter, NXB Trẻ đã dám chi một khoản tiền rất cao. Nhà văn Lý Lan thông thạo tiếng Anh – Mỹ, thường xuyên đi lại giữa Việt Nam và Mỹ nên cập nhật tốt các tình huống ngôn ngữ hiện đại. Bên cạnh chị còn có “quân sư chồng” hỗ trợ. Trong thời gian dịch Harry Potter, Lý Lan tạm gác hết những công việc khác. Khi tính toán khoản tiền phải trả, NXB Trẻ phải tính luôn điều này.
Cho đến thời điểm này, dịch giả Lý Lan vẫn là người duy nhất được NXB Trẻ trả tiền biên dịch cao. Harry Potter là tác phẩm bán chạy nhất trên toàn thế giới thời điểm đó, khi mua tác quyền, đơn vị này đã tính toán đến khả năng phát hành tại Việt Nam. Số lượng phát hành cao nên chi phí dịch thuật tưởng cao cũng hóa thành thấp so với những gì NXB Trẻ thu được.
Tuy nhiên, đó chỉ là trường hợp đặc biệt khi có đầu sách bán chạy như Harry Potter. Các tựa sách khác nếu có cũng chỉ nhích hơn khung giá quy định chút ít.
Một số đầu sách mua tác quyền từ hơn hai năm qua vẫn chưa được phát hành tại Việt Nam. Đó là tựa 151 Quick Ideas to Increase Sales của tác giả Linda Sparks. Đã có ba người dịch nhưng phía NXB Trẻ vẫn chưa ưng ý. Trong khi đang tìm người dịch ưng ý nhất thì mới đây, tựa sách 151 sáng kiến để gia tăng doanh số bán hàng của Ths Nguyễn Quốc Tòng, Viện Kinh tế TP.HCM đã được phát hành dưới tên NXB Thanh Hóa. Ông Phạm Sỹ Sáu khẳng định hai tựa sách này là một. Chỉ vì khó khăn trong vấn đề dịch thuật mà tác phẩm đã được chuyển nhượng bị… vượt mặt.
Phải làm các bản dịch nhanh hơn để bán được hàng, nếu không các NXB sẽ bị khó khăn trong thời kỳ hội nhập này. Đó là con đường đi sáng suốt nhất của các NXB trong thời buổi thông tin toàn cầu. Đặc biệt, khi thị trường bán lẻ Việt Nam được mở cửa từ ngày 1/1/2009, nhiều đầu sách nước ngoài sẽ được tung vào Việt Nam. Chỉ cần biết ngoại ngữ, bất kỳ bạn đọc nào cũng có thể sở hữu bản gốc tựa sách hay.
Nguồn: VTC news
Tags: dich thuat, dịch thuật, bien dich, biên dịch
Tài liệu dịch được bảo mật như thế nào?
